Harita - Çermik

Yeryüzü >  Asya >  Türkiye >  Diyarbakır >  Çermik

Çermik

Çermik, Diyarbakır ilinin bir ilçesidir.

Eski ismi Aberna olan ve tarihi M.Ö. 13 binli yıllardan gelen ilçe, tarih öncesi dönemlerden izlerin bulunduğu meşhur "Çayönü"ne 37 km uzaklıktadır. Geçmişte ilçede birçok inanç ve etnik gruba mensup insanlar birlikte yaşardı. Hurilerin, Mittannilerin, Asurluların, Urartuların, İskitlerin, Medlerin, Perslerin, Makedonların, Selevkosların, Partların, Ermenilerin, Romalıların, Bizanslıların, Arapların, Emevîlerin, Abbasilerin, Şeyh-Oğullarının, Hamdanîlerin, Mervânîlerin, Selçukluların, İnanoğullarının, Nisanoğullarının, Eyyubilerin, Anadolu Selçuklularının, Artukluların, Osmanlıların tarihin belli dönemlerinde sırasıyla Çermik’e egemen oldukları bilinmektedir. Timur ordularının Diyarbakır üzerine yaptığı seferler sırasında önem kazanmış ve Diyarbakır yöresinin en önemli merkezlerinden biri durumuna gelmiştir. 15. Yüzyıl başlarında Akkoyunlu Beyleri ile Halep Beyi arasında çatışmalara sahne olmuş ve birkaç kez el değiştirmiştir. 1452’de Akkoyunlular’ın, 1507’de ise Safavilerin egemenliğine girmiş; Çaldıran Savaşı’ndan (1514) sonra ise Osmanlı İmparatorluğuna katılmıştır (Diyarbakır eyaletinin sancağı olmuştur). 1883 yılından beri de ilçe merkezi olarak görülmektedir. İlçe, "sıcak su" anlamındaki bugünkü ismini ise dünyaca meşhur (İtalya kaplıcalarından sonra nitelik bakımından dünyada ikinci olan) kaplıcalarından (Melike Belkıs Kaplıcaları) almıştır. İlçede Artuklu Beyliği döneminden kalma birçok tarihi eser mevcuttur. Bunların başlıcaları; "Haburman Köprüsü", bugün cami olarak kullanılan Çeteci (Bande) Abdullah Paşa Medresesi, yaklaşık 20 yıl önce kullanımına son verilen Çermik Hamamı (Saray Hamamı) ve Bandeler Çeşmesi'dir. Bunların yanında Ulu cami, Şah Ali Bey Camisi, sinagog, Surp Abtılmesih Ermeni Kilisesi, tarihi çeşmeler, Sinek Çayı kaya resimleri gibi tarihi yapılar-buluntular bulunmaktadır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Diyarbakır Valiliğinin beraber yürüttüğü “GAP Bölgesinde Sele Maruz Kalan Alanlarda Sel Riskinin Azaltılması Hibe Programı”na Çermik Kaymakamlığınca başvuru yapılmış ve başvuru AB tarafından uygun görülerek Haburman Köprüsünün restorasyonu gerçekleştirilmiş ancak ilerleyen yıllarda köprüde çökmeler yaşanmıştır. Çok önemli bir tarih ve kültür eseri olan Haburman köprüsünü korumak amacıyla 2010-2011 yılında köprü araç geçişine kapatılmış ve yol ihtiyacını karşılamak için yaklaşık 20 metre yanına ek bir köprü yapılmıştır. Takip eden yıllarda köprünün etrafına çay bahçeleri ve dinlenme alanları yapılmıştır. “Kendi halkını yiyenlerin toprağı” olarak tabir edilen Mezopotamya'nın yakın tarihteki kaderini değiştirebilecek "Çözüm Süreci"nin başlaması ile birlikte ilçenin bu köprüye çok uzak olmayan bir noktasına termal tatil köyü yapılması planlanmaktadır.

İlçe, birinci derecede deprem kuşağında yer alan, engebeli bir topoğrafyaya sahip olup dağ ve tepelerin arasında kalan bir çanağı andırmaktadır. İklimi Güneydoğu karasal iklimidir. Fırat nehrine dökülen Sinek Çayı, Şeyhan Çayı ve Kızılçubuk Çayı ile Medya Çayı, Göz Suyu, Madrap Suyu, Sinan Suyu gibi su kaynakları da mevcuttur. Suyun ve yeşilin bol olduğu; buğday, arpa, çeltik, mısır gibi tahılların; susam, ayçiçeği, pamuk, bazı yerlerinde patates gibi endüstri bitkilerinin; nohut ve mercimek gibi baklagillerin, yonca ve burçak gibi yem bitkilerinin, kavun, karpuz, soğan ve sebzeciliğin; nar, incir, erik, elma, antepfıstığı gibi meyvelerin ve çok kaliteli şaraplık üzümlerin yetiştirildiği; meşe ormanlarının ve zayıf meraların yer aldığı; küçük ve büyükbaş hayvancılık ile küçük ölçekte balıkçılığın yapıldığı bir tarım yöresidir.

Çermik ilçesinde Güneydoğu kültürü hakimdir. İlçenin nüfusu Türkler, Zazalar ve Kürtlerden oluşur. İlginçtir ki; 30-35 yıl öncesine kadar İlçe merkezindeki halkın sadece türkçe konuştuğu, konuşulan yöre ağzında azeri lehçesindeki kelimelerin büyük yer tuttuğu, takip eden yıllarda ilçe merkezine göç eden civar yörelerdeki insanların, zamanla merkezdeki yerli halkı -merkezdekilerin kendi tabirleri olan ve Elazığ ağzındaki "gakkoş" tabirine benzeyen- "kako" ifadesiyle alaycı bir şekilde tanımladıkları iddia edilmektedir. Yapılan araştırmalar, özellikle Çermik ve Çüngüş yöresindeki nüfusun bir kısmının Herikli ve Karakeçililer başta olmak üzere bir çok Türk boylarının torunları olabileceğini göstermektedir. 1. Dünya Savaşı dönemine kadar da Ermenilerin ilçede nüfus bakımından çoğunluk olduğu iddia edilir. İlçede -çoğu Anadolu yörelerinde de olduğu gibi- seyyid, alim ve evliyaların varlığı bilinmektedir. Ziya Gökalp, Ramazan Şenses, İzzet Altınmeşe, İzzet Yıldızhan gibi herkesçe bilinen meşhurların yanısıra birçok ünlü şair, akademisyen ve iş adamının memleketidir. 1720 yılında Sivas ve Güneydoğu illerine gelen "Herikli" Türkmenlerinin ev sahipliği yaptığı eski büyük Türkmen şehri ve Türk düşünür Ziya Gökalp in memleketi olan Çermik'te Türkmen yoğunluğu her geçen gün azalmakta olup Türkçe ve Zazaca konuşulur. Müslümanlaştırılan Ermeniler de dahil olmak üzere halkın tamamı sünni olup Hanefi mezhebine mensupturlar. 

Harita - Çermik

Enlem / Boylam : 38° 8' 10" N / 39° 26' 57" E | Zaman dilimi : UTC+2:0 / UTC+3 | Döviz : TRY | Telefon : 90  

Harita

Google Earth-Harita-Çermik
Google Earth
OpenStreetMap-Harita-Çermik
OpenStreetMap

Facebook

 mapnall@gmail.com